Od wejścia w życie tzw. Ustawy Kamilka obowiązek weryfikacji w Krajowym Rejestrze Karnym (KRK) oraz Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym (RSPTS) dotyczy dziś praktycznie każdej osoby pracującej z dziećmi w Polsce. Mówimy o ogromnej grupie ludzi – według danych GUS w roku szkolnym 2024/25 w polskiej oświacie zatrudnionych było ponad 511 tysięcy nauczycieli, do których trzeba doliczyć jeszcze personel niepedagogiczny mający codzienny kontakt z dziećmi: woźne, sekretarki, pracowników kuchni, świetlic, opiekunów na koloniach i obozach.
arto przy tym rozróżnić, jak działają oba systemy – bo to dwa różne mechanizmy weryfikacji. W przypadku KRK to zwykle sama zainteresowana osoba samodzielnie składa wniosek i pobiera własne zaświadczenie o niekaralności. W przypadku RSPTS jest inaczej – to pracodawca lub podmiot mający ustawowy obowiązek weryfikacji zakłada konto instytucjonalne, składa wniosek i sprawdza w rejestrze konkretną osobę, np. przed jej zatrudnieniem.
My, jako Fundacja, mieliśmy okazję przetestować oba te scenariusze niemal jednocześnie: składaliśmy wniosek o konto administratora w RPS i przypisywaliśmy do niego użytkowników uprawnionych do weryfikacji, a jednocześnie – jako osoba fizyczna – sam Prezes Zarządu przechodził przez proces składania wniosku w e-KRK jako zwykły obywatel. Doświadczenie z obu perspektyw było spójne: niezależnie od tego, czy korzysta się z systemu jako administrator konta podmiotu w RSPTS, czy jako osoba prywatna składająca wniosek w KRK, oba serwisy sprawiają realne trudności z dostępnością i użytecznością.
Skoro dla setek tysięcy ludzi korzystanie z tych systemów jest dziś prawnym obowiązkiem, a nie opcją, zapytaliśmy Ministerstwo Sprawiedliwości wprost: czy te systemy są w ogóle dostępne cyfrowo?
Nasze zgłoszenie
Po osobistym zmaganiu się z panelem e-KRK – w tym z nieoczywistym krokiem zatwierdzania konta ukrytym pod ikoną czarnej gwiazdki, bez żadnego opisu tekstowego – spisaliśmy dla Ministerstwa konkretną listę problemów z dostępnością (WCAG) i użytecznością systemu:
“Niejednoznaczne ikony (UX): kluczowe operacje (jak wspomniane zatwierdzanie konta) opierają się na symbolach graficznych (czarna gwiazdka) zamiast na czytelnych przyciskach tekstowych, co dezorientuje użytkownika […] Brak deklaracji języka w kodzie strony: brak elementu lang=”pl” sprawia, że programy czytające dla osób niewidomych i słabowidzących odczytują polski tekst z zagraniczną fonetyką […] Formaty dokumentów: wymóg pobierania dokumentów w starszym formacie .doc (Word 97-2003) zamiast korzystania z nowoczesnych formularzy HTML utrudnia pracę na komputerze.”
Co odpowiedziało Ministerstwo?
Odpowiedź, którą otrzymaliśmy z Biura Informacyjnego Krajowego Rejestru Karnego, jest w gruncie rzeczy szczera:
“W deklaracji wskazano, że strona internetowa nie jest zgodna z wymaganiami określonymi w załączniku do ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych.”
Innymi słowy – Ministerstwo samo potwierdza w oficjalnej deklaracji dostępności, że obecny system e-KRK nie spełnia wymogów prawa. Dobra wiadomość jest taka, że resort pracuje już nad nową wersją usługi – e-KRK 2.0 – projektowaną od podstaw zgodnie ze standardem WCAG 2.1, z logowaniem przez Krajowy Węzeł Identyfikacji Elektronicznej, elektronicznym podpisywaniem formularzy bez konieczności pobierania plików oraz kodami QR do weryfikacji zaświadczeń.
Dlaczego to ważne?
Systemy, z których obowiązkowo korzystają setki tysięcy osób pracujących z dziećmi w Polsce – zarówno jako indywidualni wnioskodawcy w KRK, jak i jako administratorzy kont instytucjonalnych w RSPTS – nie mogą być barierą nie do przejścia dla kogokolwiek. Cieszymy się, że Ministerstwo Sprawiedliwości traktuje temat poważnie i pracuje nad nowym systemem zgodnym ze standardami dostępności. Będziemy monitorować postępy prac nad e-KRK 2.0 i informować Was, gdy pojawią się kolejne wieści.