15 października 2026 roku w Warszawie rozpoczęło się Jubileuszowe X Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych, organizowane przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych. Na program pierwszego dnia złożyły się sesje plenarne, międzypokoleniowa rozmowa o wolności, kilkanaście warsztatów i paneli tematycznych oraz wieczorny jubileusz. Wieczorem świętowaliśmy dziesięciolecie Forum i trzydzieści lat kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego w Polsce.
uczestnicy na tle ścianki OFIP, Warszawa 15.10.2026
Poranek: kawa, rejestracja i pierwsze rozmowy
Dzień zaczął się od rejestracji i powitalnej kawy. Już wtedy było widać, jak różnorodne jest to spotkanie. Przyjechali przedstawiciele małych stowarzyszeń lokalnych, kół gospodyń wiejskich i ochotniczych straży pożarnych, a obok nich fundacji ogólnopolskich, federacji, ośrodków wspierania organizacji, środowisk eksperckich i instytucji publicznych.
Pierwsze rozmowy zaczęły się w kolejce po identyfikatory, a wiele z nich trwało do późnego wieczora. Na tym polega wyjątkowość Forum: to nie tylko program, ale przede wszystkim ludzie, którzy na co dzień działają w różnych miejscach Polski i wreszcie mogą usiąść obok siebie.
Otwarcie Forum
Sesję plenarną otwierającą w sali Lewy Brzeg poprowadziła Weronika Czyżewska-Waglowska z OFOP. Przypomniała, że to już dziesiąta edycja Forum i że tegoroczne spotkanie ma charakter jubileuszowy. Słowa widoczne na scenografii, takie jak dobro wspólne, dobrostan, prawa człowieka, dialog, tolerancja, partycypacja, rzecznictwo i solidarność, dobrze oddawały ducha całego wydarzenia.
„To działamy?” Jedno zdjęcie polskiego sektora pozarządowego
Pierwszą merytoryczną sesję „To działamy?” poprowadzili Karolina Dreszer-Smalec i Mateusz Wojcieszak z OFOP. Ze sceny padło pytanie, które towarzyszyło nam przez cały dzień: „Gdybyśmy mieli zrobić dziś jedno zdjęcie polskiego sektora pozarządowego, co byśmy na nim zobaczyli?”
Na takim zdjęciu jest wiele warstw. Są na nim ludzie, którzy prowadzą świetlice, pomagają seniorom, wspierają osoby chore i z niepełnosprawnościami, dbają o kulturę i środowisko, bronią praw człowieka i opiniują projekty ustaw. Są na nim ogromne kompetencje i zaangażowanie. Jest też niepewność finansowania, zmęczenie i organizacje, które funkcjonują od konkursu do konkursu. Rozmowa o tym, jak opisać obecną sytuację sektora, była szczera i nie unikała trudnych tematów.
O naszej niełatwej podróży
Kolejną sesję, „Co się wydarzyło, gdzie jesteśmy i co dalej? O naszej niełatwej podróży”, poprowadziła prof. Anna Giza-Poleszczuk z Uniwersytetu Warszawskiego. Było to spojrzenie na drogę, jaką polskie społeczeństwo obywatelskie przeszło przez ostatnie dekady: na to, co udało się zbudować, z czym sektor mierzy się dziś i jakie wyzwania stoją przed nim w kolejnych latach.
Międzypokoleniowa rozmowa o wolności, solidarności i odwadze
Jedną z najbardziej wyczekiwanych sesji była „Międzypokoleniowa rozmowa o wolności, solidarności i odwadze”. Przy jednym stole usiedli Ewa Kulik-Bielińska, Piotr Frączak i Dominika Lasota, a rozmowę moderowała Katarzyna Batko-Tołuć. Spotkały się w niej różne pokolenia i różne doświadczenia działania obywatelskiego. Wspólne było przekonanie, że wolność i solidarność nie są dane raz na zawsze i każde pokolenie musi o nie zadbać na nowo.
Wspólne zdjęcie
Po sesjach plenarnych wszyscy uczestnicy spotkali się na wspólnym zdjęciu grupowym. To drobny element programu, ale symboliczny: w jednym kadrze znaleźli się ludzie z organizacji z całej Polski, dużych i małych, z wielkich miast i z małych miejscowości.
Popołudnie pełne warsztatów i paneli
Po lunchu Forum podzieliło się na sesje równoległe. Jedna osoba nie mogła być wszędzie, bo propozycji było naprawdę dużo i każda dotyczyła ważnego tematu. Oto przegląd tego, co znalazło się w programie.
Przestrzeń obywatelska i demokracja
- „Od zagrożeń do sprawczości — jak zatrzymać kryzys przestrzeni obywatelskiej w Europie?”, sesja Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych.
- „Bezradni czy zaradni? Jak sobie radzić z internetowym zalewem zła”, przygotowana przez Grupę Wybory we współpracy z Fundacją dla Polski.
- „Ćwierć wieku z jawnością. Co ustawa o dostępie do informacji publicznej dała i czego wymaga od organizacji społecznych?”, sesja Stowarzyszenia Sieć Obywatelska Watchdog Polska.
- „Od NGO do polityki — doświadczenia osobiste”, rozmowa z udziałem Anity Kucharskiej-Dziedzic, moderowana przez Annę Czyżewską z Federacji Mazowia i Michała Szymanderskiego-Pastryka.
Rola organizacji i relacje z państwem
- „Po co nam organizacje pozarządowe? Jakiej roli NGO potrzebuje dziś państwo?”, sesja Fundacji Fundusz Współpracy.
- „Proste prawo warunkiem odporności organizacji społecznych”, przygotowana przez zespół OFOP „Proste prawo dla NGO”.
- „Kto zdecyduje o funduszach europejskich dla NGO? Partnerstwo, komitety monitorujące i programowanie 2028+”, sesja OFOP.
- „Standard, a nie projekt — o trwałym wsparciu trzeciego sektora na rzecz równości w organizacji”, przygotowana przez Polskie Towarzystwo Prawa Antydyskryminacyjnego.
Wspólnoty lokalne i odporność społeczna
- „Czy możemy być bezpieczni bez odporności społecznej?”, sesja o roli organizacji we wzmacnianiu odporności wspólnot lokalnych. Przygotowały ją Akademia Rozwoju Filantropii w Polsce, Fundacja Fundusz Lokalny Ziemi Biłgorajskiej, LGD Partnerstwo Ducha Gór i Stowarzyszenie Czajnia, a poprowadzili Stanisław Głąbski, Paweł Łukasiak i Paweł Żari.
- „Jakich organizacji potrzebuje polska wieś teraz i za 10 lat?”, sesja Federacji Mazowia i organizacji członkowskich OFOP.
- „Dokumentacja finansowa na miarę”, w ramach V Forum Doradztwa Lokalnego, przygotowana przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego i Fundację 2do2. Sesja dotyczyła tego, jak doradzać lokalnym organizacjom rozliczającym powierzone środki.
Filantropia, biznes i komunikacja
- „Jak rozwijać filantropię w Polsce?”, czyli prezentacja założeń do Strategii Rozwoju Filantropii, przygotowana przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego i Forum Darczyńców w Polsce.
- „Od projektu do koalicji. Jak gromadzić biznes wokół wspólnych wyzwań społecznych i środowiskowych?”, sesja Forum Odpowiedzialnego Biznesu, PwC, Fundacji EY, Fundacji Castorama i Glovo Access Alliance.
- „Poza własną bańką”, czyli warsztat tworzenia komunikacji, która trafia poza grono już przekonanych, przygotowany przez More in Common, Amnesty International i Fundację Instrat.
Cyfryzacja
- „Nowoczesne i bezpieczne NGO: przegląd narzędzi cyfrowych i obieg dokumentów w dobie KSeF”, sesja Fundacji 2do2. Ten temat jest szczególnie bliski wszystkim, którzy pomagają organizacjom w cyfryzacji. Wejście KSeF to dla wielu z nich realne wyzwanie organizacyjne.
Już sam przegląd tematów pokazuje, jak szeroko działa dziś III sektor: od wsi i wspólnot lokalnych, przez prawo, finanse i fundusze europejskie, po filantropię, komunikację i bezpieczeństwo cyfrowe.
Wystawa „Korzenie sprawczości”
Ważnym punktem pierwszego dnia był wernisaż wystawy „Korzenie sprawczości. 30 lat kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego 1996–2026”. Wystawa opowiada historię polskiego sektora pozarządowego od pierwszego Ogólnopolskiego Forum Inicjatyw Pozarządowych w 1996 roku do dziś. Przypomina kolejne edycje Forum i pokazuje, jak zmieniały się organizacje, ich rola i relacje z państwem.
Wystawa jest ułożona chronologicznie. Kolejne plansze opisują następne etapy rozwoju sektora:
- 2009–2011. Kultura dialogu, rzecznictwo i przełom systemowy.
- 2012–2014. Strategiczna dojrzałość i deregulacja. To czas powstawania Strategicznej Mapy Drogowej Rozwoju Sektora Obywatelskiego w ramach projektu „III sektor dla Polski”.
- 2015–2017. Ochrona wartości i obywatelski sprzeciw.
- 2018–2024. „Mimo wszystko… Mamy pomysł na Polskę!”. Ten okres obejmuje pandemię COVID-19, kryzysy humanitarne i walkę o przestrzeń obywatelską.
Wśród eksponatów są dokumenty, które pokazują, że Forum było nie tylko miejscem spotkań, ale też miejscem wspólnych deklaracji. Można zobaczyć deklarację „Jedność w różnorodności”, przyjętą przez uczestniczki i uczestników VIII OFIP we wrześniu 2017 roku, z ich odręcznymi podpisami. Jest też plansza Strategicznej Mapy Drogowej pokryta podpisami. Są materiały z inicjatywy „Mamy pomysł na Polskę!” z 29 września 2023 roku oraz dokument „Jesteśmy tu i teraz” o oczekiwaniach społeczeństwa obywatelskiego wobec rozwoju przestrzeni obywatelskiej w Unii Europejskiej.
Tym, co nadaje wystawie wyjątkowy charakter, są pamiątki. Między planszami wiszą koszulki i torby z dawnych edycji Forum, zdjęcia w drewnianych ramkach, wydania gazety.ngo.pl i materiały z dawnych kampanii. Większość z nich nadesłali sami społecznicy, aktywiści i organizacje z całej Polski. Patrząc na zdjęcia sprzed lat, wielu uczestników odnajdywało na nich siebie, swoich znajomych i organizacje, w których zaczynali.
Wystawa jest sercem OFIPteki, czyli tworzonego cyfrowego muzeum społeczeństwa obywatelskiego. Będzie ono gromadzić archiwalia, zdjęcia, filmy, wspomnienia i anegdoty z historii sektora. Każda organizacja może dołożyć do niego swoją cegiełkę. Dobrze oddaje to plansza przy wejściu z hasłem „Dodaj swoją wartość i… przyjdź, poznaj, dołącz!”.
Wystawę sfinansowano ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030.
Wernisaż był też początkiem wieczoru jubileuszowego. Przyszedł czas na wspomnienia, rozmowy przy planszach i jubileuszowy toast szampanem za trzydzieści lat polskiego społeczeństwa obywatelskiego.
Razem mamy co świętować
W foyer stała tablica z napisem „Razem mamy co świętować!”. Były na niej logotypy organizacji, które w tym roku obchodzą swoje jubileusze, od ochotniczej straży pożarnej po fundacje i stowarzyszenia znane w całym kraju. Ta tablica przypominała, że polski sektor pozarządowy to przede wszystkim ciągłość: dziesiątki lat pracy ludzi, którzy budowali organizacje i przekazywali je kolejnym pokoleniom.
Wieczór: szampan i jubileusz
Pierwszy dzień zakończył się uroczystym wieczorem „Jubileusz X-lecia i 30-lecia kształtowania się społeczeństwa obywatelskiego w Polsce”. Świętowaliśmy dziesięć edycji Ogólnopolskiego Forum Inicjatyw Pozarządowych i trzy dekady budowania społeczeństwa obywatelskiego. Wznieśliśmy toast szampanem, były wspomnienia, podziękowania i długie rozmowy w kuluarach.
Po dniu pełnym merytorycznych dyskusji to był czas, żeby po prostu się cieszyć: z tego, co udało się wspólnie zbudować, z ludzi, którzy przez lata tworzyli ten sektor, i z tego, że wciąż jest nas tak wielu.
Co zabieramy z pierwszego dnia
Pierwszy dzień Forum pokazał, że polski sektor pozarządowy jest jednocześnie dojrzały i pełen wyzwań. Mamy za sobą trzydzieści lat doświadczeń, sieci współpracy i ogromny dorobek. Przed nami stoją pytania o stabilne finansowanie, proste prawo, realny udział w decyzjach publicznych, odporność wspólnot lokalnych i obronę przestrzeni obywatelskiej.
Najważniejsze jest jednak to, że rozmawiamy o tym razem. Dziękujemy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych, wszystkim prelegentom, moderatorom, organizatorom sesji i uczestnikom za ten dzień. Do zobaczenia na drugim dniu Forum.
Galeria zdjęć
