Skierowaliśmy list otwarty do siedmiu portów lotniczych z apelem o wdrożenie programu Hidden Disabilities Sunflower dla pasażerów z niepełnosprawnościami niewidocznymi.
Nie każdą niepełnosprawność widać. I nie każdy chce lub potrafi o niej mówić, zwłaszcza przy obcych ludziach, w kolejce do kontroli bezpieczeństwa, pod presją czasu. Dlatego skierowaliśmy list otwarty do siedmiu polskich portów lotniczych z apelem o przystąpienie do programu Hidden Disabilities Sunflower (Słonecznik – Ukryte Niepełnosprawności).
Do kogo się zwróciliśmy
List trafił do zarządzających portami lotniczymi, które według naszego rozeznania nie uczestniczą jeszcze w programie:
- Port Lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy,
- Międzynarodowy Port Lotniczy Katowice w Pyrzowicach,
- Port Lotniczy Rzeszów-Jasionka,
- Port Lotniczy Szczecin-Goleniów,
- Port Lotniczy Bydgoszcz-Szwederowo,
- Port Lotniczy Olsztyn-Mazury w Szymanach,
- Port Lotniczy Zielona Góra-Babimost.
Do wiadomości przekazaliśmy go także Ministrowi Infrastruktury, Prezesowi Urzędu Lotnictwa Cywilnego, Pełnomocnikowi Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych, Rzecznikowi Praw Obywatelskich, Fundacji Autistic Adults on Tour, która jest oficjalnym partnerem programu w Polsce, oraz Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych (OFOP).
Czym jest Słonecznik
Hidden Disabilities Sunflower to globalnie rozpoznawalny symbol: zielona smycz, opaska lub przypinka z żółtymi słonecznikami. Osoba, która ją nosi, dyskretnie sygnalizuje, że może potrzebować więcej czasu, cierpliwości, jasnej komunikacji lub pomocy.
Najważniejsze w tym programie jest to, czego nie wymaga. Osoba nosząca słonecznik nie musi nikomu tłumaczyć, z czym się zmaga. Nie musi pokazywać orzeczenia, opowiadać o swoim zdrowiu ani odpowiadać na pytania, na które nie chce odpowiadać. Symbol nie mówi, jaka to niepełnosprawność ani jaki jest jej stopień. Mówi tylko jedno: warto zwrócić uwagę.
Niepełnosprawności niewidoczne to bardzo szeroka grupa. Należą do nich m.in.:
- spektrum autyzmu i ADHD,
- zaburzenia lękowe i zespół stresu pourazowego,
- zaburzenia przetwarzania sensorycznego,
- niedosłuch i niektóre zaburzenia wzroku,
- demencja,
- choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca, padaczka czy przewlekły ból.
Według danych programu na świecie z niepełnosprawnością żyje co szósta osoba, czyli ok. 1,3 mld ludzi. Znaczna część tych niepełnosprawności nie jest widoczna na pierwszy rzut oka.
Program powstał w 2016 r. na lotnisku Londyn-Gatwick. Dziś uczestniczy w nim kilkaset portów lotniczych na świecie, a także linie lotnicze, sieci handlowe, przewoźnicy kolejowi i instytucje publiczne. W Polsce oficjalnie wprowadzono go w 2025 r. we współpracy z Fundacją Autistic Adults on Tour.
Dlaczego akurat lotniska
Lotnisko to jedno z najbardziej wymagających miejsc dla osoby z niepełnosprawnością niewidoczną. Hałas, tłum, komunikaty głosowe, zmiany bramek, kolejki i presja czasu bardzo szybko prowadzą do przeciążenia.
Szczególnie trudnym momentem jest kontrola bezpieczeństwa. Trzeba w kilka chwil rozdzielić się z rzeczami osobistymi, wykonywać polecenia wydawane szybko i często w hałasie, a czasem poddać się kontroli manualnej. Osoba w spektrum autyzmu czy z zespołem stresu pourazowego może w takiej sytuacji zareagować w sposób, który niezaznajomiony personel odczyta błędnie: jako brak współpracy, nerwowość albo podejrzane zachowanie.
Przeszkolony pracownik, który rozpozna słonecznik, zwolni tempo, wytłumaczy kolejne kroki prostym językiem, da więcej czasu i zaproponuje rozwiązanie zamiast konfrontacji. Dla pasażera to często różnica między spokojną podróżą a sytuacją kryzysową. Dla personelu oznacza to mniej napięcia i sprawniejszą obsługę.
Wiemy to nie tylko z raportów
W zespole Fundacji i wśród osób, z którymi współpracujemy na co dzień, są osoby w spektrum autyzmu oraz osoby z innymi niepełnosprawnościami niewidocznymi. Na co dzień wspieramy też organizacje działające na rzecz osób z niepełnosprawnościami i chorobami przewlekłymi. Wiemy, ile wysiłku kosztuje czasem samo wyjście z domu, a co dopiero podróż. Wiemy też, ile może zmienić jeden dyskretny sygnał, który druga strona potrafi odczytać.
Polskie lotniska, które już to zrobiły
Pierwszym lotniskiem w Polsce, które wdrożyło program, był Kraków Airport. Każdy pasażer może tam bezpłatnie odebrać smycz ze słonecznikiem w punktach informacji lotniskowej.
Słonecznik jest dziś rozpoznawany także m.in. na Lotnisku Chopina w Warszawie, w Modlinie, Poznaniu, Łodzi i Lublinie. Łącznie program działa mniej więcej w połowie polskich portów lotniczych obsługujących regularny ruch pasażerski.
Oznacza to, że ten sam pasażer może liczyć na zrozumienie przy wylocie, a przy powrocie już nie. Chcemy, żeby rozpoznanie słonecznika nie zależało od tego, z którego lotniska ktoś startuje.
Jak lotnisko może dołączyć
Przystąpienie do programu nie jest skomplikowane. Według informacji operatora programu wygląda to tak:
- Port zakłada konto organizacji i wybiera pakiet członkostwa.
- Odbywa rozmowę wdrożeniową z zespołem wsparcia programu.
- Szkoli co najmniej 80% personelu na gotowych materiałach wideo.
- Zamawia smycze, opaski i przypinki, które następnie bezpłatnie wydaje pasażerom.
- Ogłasza, że jest miejscem przyjaznym osobom z niepełnosprawnościami niewidocznymi.
Członkowie programu mają dostęp do szkoleń, webinarów i materiałów informacyjnych. Szczegóły są dostępne na stronie: hdsunflower.com/us/sunflower-memberships.
Program wpisuje się w obowiązki, które porty lotnicze już mają. Rozporządzenie (WE) nr 1107/2006 zobowiązuje zarządzających lotniskami do szkolenia personelu w zakresie niepełnosprawności. Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych zobowiązuje Polskę do zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami dostępu do transportu na równi z innymi. Słonecznik pozwala realizować te obowiązki w sposób praktyczny i rozpoznawalny dla pasażerów z całego świata.
O co poprosiliśmy
W liście poprosiliśmy zarządy lotnisk o:
- rozważenie przystąpienia do programu Hidden Disabilities Sunflower,
- objęcie szkoleniem w szczególności personelu kontroli bezpieczeństwa, odprawy i punktów informacji,
- informację, w terminie 30 dni, czy przystąpienie do programu jest w ich planach, a jeśli tak, kiedy.
Zaoferowaliśmy również nasze wsparcie, m.in. przy przygotowaniu dostępnych cyfrowo informacji o programie na stronach internetowych portów oraz w nawiązaniu kontaktu z organizacjami osób z niepełnosprawnościami.
Jeżeli któreś z lotnisk jest już w trakcie wdrażania programu, bardzo się z tego ucieszymy i chętnie to nagłośnimy.
Odpowiedzi lotnisk
Odpowiedzi będziemy publikować na bieżąco w tym miejscu.
| Port lotniczy | Data wysłania | Odpowiedź |
|---|---|---|
| Gdańsk im. Lecha Wałęsy | 08.10.2026 | oczekujemy |
| Katowice w Pyrzowicach | 08.10.2026 | oczekujemy |
| Rzeszów-Jasionka | 08.10.2026 | oczekujemy |
| Szczecin-Goleniów | 08.10.2026 | oczekujemy |
| Bydgoszcz-Szwederowo | 08.10.2026 | oczekujemy |
| Olsztyn-Mazury | 08.10.2026 | oczekujemy |
| Zielona Góra-Babimost | 08.10.2026 | oczekujemy |
Dlaczego się tym zajmujemy
Fundacja Fabian Digital działa w trzech obszarach: cyfryzacji i dostępności, rzecznictwie obywatelskim oraz edukacji. Dostępność traktujemy nie jako dodatek, ale jako warunek konieczny każdej usługi publicznej, zarówno cyfrowej, jak i tej, z której korzystamy na lotnisku. Jesteśmy członkiem Polskiej Sieci Rzecznictwa Europejskiego, koordynowanej przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych (OFOP), i w ramach naszej działalności rzeczniczej zabieramy głos w sprawach, które dotyczą równego traktowania osób z niepełnosprawnościami.
Liczymy, że już wkrótce będziemy mogli napisać, że słonecznik jest rozpoznawany na każdym polskim lotnisku.